حدودا دو ماه پیش بود که در یک شب نکبتی نشستم و ضدمسیح (یا دجال) لارس فون‌تریه را دیدم و بی‌اغراق تبدیل شد به بدترین تجربه فیلم دیدن زندگی‌ام. این وقتی دردناک‌تر شد که یادم آمد چندتا از کارهای فون‌تریه (از اروپا تا شکستن امواج تا داگ‌ویل) جزو فیلم‌‌های مورد علاقه‌ام بوده‌اند.
این مهم نیست که فون‌تریه می‌خواسته مفهومی متعالی یا پست یا هر کوفتی را منتقل کند. مساله این است که این خشونت گرافیکی که از مرزهای اشمئزاز عبور می‌کند، اساسا ضدسینماست. تماشاگر قرار نیست در سالن سینما بالا بیاورد. اگر هم قرار است رنج و زجری برای تماشاگر باشد، باید نوعی تزکیه و تصفیه با آن همراه شود. آقای فون‌تریه کاری می‌کند که کل درام فیلم تحت تاثیر آن سکانس هولناک داخل انبار قرار می‌گیرد. یعنی وقتی نام فیلم می‌آید، به سختی می‌توان از پرش ذهن به سمت آن سکانس جلوگیری کرد. در حالی که فصل آغازین فیلم درخشان است و فیلم چیزهای دیگری هم دارد که به تماشاگر بدهد. اما چه سود که سلیقه سادیستیک فیلمساز دانمارکی گند می‌زند به داشته‌های فیلم.
از دو ماه پیش تا حالا با خودم کلنجار می‌رفتم که چیزی درباره فیلم بنویسم و نمی‌شد. حتی یادآوری‌اش هم آزاردهنده بود و هست. اما در این روزهای اخیر نسخه دی‌وی‌دی فیلم را دست چند نفر از دوستانم دیده‌ام و همان‌طور که به آنها توصیه شفاهی کردم، اینجا هم می‌نویسم: اگر به سلامت عقل و روان خود شک ندارید، تا جایی که ممکن است از دیدن ضدمسیح خودداری کنید!

      
در این روزهای سیاه ِ دلهره و ابهام شاید دیدن سریال 24 کم از خودزنی نداشته باشد. وقتی گمشده این روزهای ما در زندگی جمعی و شخصی «اعتماد» است، دیدن تنهایی جک باور که در شبکه پیچیده‌ای از طرح و توطئه دست و پا می‌زند و هیچ‌کس را برای اعتماد کردن نمی‌یابد، چیزی جز یاس همره نمی‌آورد. حتی اگر جک آخرش پیروز شود. پیروزی و نجات او و دخترش در پایان فصل اول سریال از منطق درام پیروی می‌کند. منطق زندگی، لزوما پیروزی قهرمان نیست.
رفیق عزیزی توصیه کرده نوشتن درباره سریال با دیدن یک فصل نمی‌تواند حق مطلب را ادا کند. قطعا حق با اوست. نوشتن بماند برای بعد. فقط این که دیدن 24، حالا، در این نقطه از جهان مثل کندن روی زخم است؛ درد و لذت با هم.

      
20 سال است که یک دوره را درس می‌دهم. و هیچ معنایی برایم ندارد. هیچ‌چیزش معنایی ندارد. من وانمود می‌کنم. وانمود می‌کنم که مشغولم، که کار می‌کنم، که می‌نویسم. اما درواقع من هیچ کاری نمی‌کنم. *

* The Visitor

      
یک بار جوکی شنیدم.
مرد رفت دکتر. گفت افسرده شده. زندگی به نظرش سخت و بی‌رحم می‌آید. گفت در دنیای تهدید کننده، کاملا احساس تنهایی می‌کند.
دکتر گفت: درمان ساده‌ای دارد. پالیاچی، دلقک بزرگ به شهر آمده. برو او را ببین. حالت خوب می‌شود.
مرد به گریه افتاد: اما دکتر، من پالیاچی هستم. *

* خاطرات روشاک، 16 اکتبر، Watchmen

حدود دو ماه سعی کردم فراموش کنم آن اتفاق چقدر خسارت به جا گذاشته، چقدر همه معادله‌های درونی را تغییر داده، چقدر تضاد و کشمکش ایجاد کرده، چقدر تحقیر همراهش بوده، چقدر عوضم کرده... اما نشد.
چند بار نوشتم و پاک کردم. نوشتم و منتشر نکردم. همین حالا هم تردید دارم. دردها را نباید هوار زد. حداقل بعضی‌هاشان را. این یکی را اما هوار نزدنش، هزینه داشت. هزینه سنگینی هم داشت. به خودم مربوط است چه هزینه‌ای. بالاخره خودم هستم که باید بپردازمش. فقط می‌دانم تا دم آخر بدهکار می‌مانم و این حساب تسویه نمی‌شود.
در آن یک هفته و روزهای بعدش، یک چیزی گم شد. گورش را گم کرد. نیست و نابود شد. دیگر نیست. بیشتر خودم مقصرم که به اندازه کافی قوی نبودم و فکر می‌کردم هستم. از دست رفت. به هیچ تبدیل شد.
آدم از ضعف خودش هیچ تصوری ندارد، جز وقتی که با آن روبه‌رو می‌شود. در تمام لحظه‌هایی که دارد در جنگ با ضعف لعنتی له می‌شود، به این فکر می‌کند که درد ندانستن و شرمساری بعدش از درد له شدن خیلی دردناک‌تر است. خیلی هم دردناک‌تر است. راهی برای خلاص شدن نیست. فقط می‌شود به این درد عادت کرد، بی آن که از شدتش کم شود.
ناامیدی بزرگ‌ترین گناهی‌ست که با انسان خلق شد.

    
احتمالا تنها در ایران اتفاق می‌افتد که یک نفر به عنوان سرمربی تیم ملی فوتبال کشورش منصوب شود، از همان ابتدا شروع به تنش‌زایی کند، با یک‌جور ایدآلیسم دن‌کیشوت وار به همه چیز و همه کس حمله کند، در برابر پاسخ معقول حریف، پرده‌دری و حرمت‌شکنی کند و در انتها هم با مظلوم‌نمایی خودش را بکشد کنار و بخواهد با شمایلی همچون یک قهرمان که مغلوب شرایط نابرابر جنگ شده، استعفا دهد.
محمد مایلی کهن هم این‌ها را ظرف دو هفته انجام داد و این‌گونه است که تیم ملی فوتبال ایران در بحرانی‌ترین شرایط یک بار دیگر بدون سرمربی ماند. شاید به مایلی کهن نتوان خرده گرفت، که او به هر حال یک آدم صاحب اختیار و شعور است که می‌تواند هرگونه خواست سخن بگوید و رفتار کند. اما مدیرانی که او را منصوب یا به قول خودشان با انتصاب او «موافقت» کردند، به واسطه مسئولیت و شخصیت حقوقی خود باید جوابگوی این افتضاح باشند. اگر مایلی کهن رفتار صحیح انجام داده بود، باید حمایتش می‌کردند و با استعفای او موافقت نمی‌شد. اما اگر او تخلف کرده بود،‌ باید بلافاصله برکنارش می‌کردند. اما آنها در نهایت انفعال، یک بار دیگر نشستند و دل به اتفاقات خوش کردند. همان‌طور که درباره علی دایی هم چنین کردند. اگر در بازی با عربستان، تماشاگران آن‌گونه به دایی حمله نمی‌کردند و شکست تیم ملی در غیبت رئیس جمهور رقم می‌خورد، به احتمال زیاد او هنوز سرمربی تیم ملی بود.
اما مهم‌تر از فوتبال و تیم ملی و جام جهانی، آن است که اگر کلیه امور این‌گونه اداره شود و نورافکنی مانند رسانه‌ها و برنامه‌های ورزشی بر روی آنها تابیده نشود -که نمی‌شود- وای به حال همه ما. اگر آنچه در مدیریت فوتبال می‌گذرد، مدل کوچکی باشد از مدیریت کلان، ما چگونه باید به آینده امیدوار باشیم؟

نور آبی لعنتی!

پی‌نوشت: به چه فنایی رفتم.

    
اینجاست که آدم از تخیل ناب سرریز می‌شود. وقتی دو موجود فراطبیعی روی پله‌های کتابخانه «اداره تحقیقات و دفاع ماوراءالطبیعه» ولو می‌شوند، به ترانه Can't Smile Without You گوش می‌دهند، با آن همخوانی می‌کنند، آوایش کل مرکز زیرزمینی را برمی‌دارد و به گوش محبوب‌های‌شان می‌رسد.
دیگر از سینما چه می‌خواهیم؟